Bult-blog (3): Rapporten gezocht

Tussen 1980 en 2000 is er een paar keer grondwateronderzoek bij de Bult gedaan naar milieuvervuiling. De resultaten van boringen en chemische analyses zijn in rapporten beschreven. Daarover debatteerde de Leidse gemeenteraad, en de media deden verslag. Zulke onderzoeken leverden munitie voor discussie: de termen ‘ernstig vervuild’ ofwel ‘niet ernstig vervuild’ komen in oude krantenartikelen vaak uit de lucht vallen, net als termen als ‘gifstort’. Het is dus goed om de bronnen achter de berichten te raadplegen om te zien waarop dat gebaseerd was.

Niet toegankelijk

Het achterhalen van oude onderzoeken blijkt tijdrovend, simpelweg doordat er in raadsverslagen of krantenknipsels vrijwel nooit rapport-titels, opdrachtgevers en andere publicatiegegevens worden genoemd. Tweede hindernis: niet alles in de archieven is geïndexeerd en doorzoekbaar. Soms wacht een geïndexeerd deel-archief nog op een formele beoordeling, voordat het openbaar kan worden gemaakt. Dat legde tenminste een vriendelijke archivaris uit, die met het stellen van slimme vragen en zoekopdrachten het gemeentearchief te lijf ging.

Het blijft vooralsnog bij een score van één onderzoeksrapport, dat wel spontaan opduikt bij een online zoekopdracht: “Effect van de vuilstortplaats Roomburg te Leiden op de kwaliteit van het grondwater en het oppervlaktewater”, uit december 1981, opgesteld door het Rijksinstituut voor Drinkwatervoorziening. Het is het allereerste grondwateronderzoek bij de Bult, die op dat moment nog niet zo lang is gesloten. Er is in 1981 nog geen bemaling of verlaging van het grondwaterpeil, maar er ligt wel een sloot om de vuilstort.

Grondwater onderzoek bij de Bult in Leiden

De onderzoekers deden tien boringen verspreid rondom de Bult, vijf binnen de ringsloot en vijf erbuiten, tot een diepte van een meter of zeven. Ze keken naar de stroming van het grondwater en opbolling van grondwater binnen de Bult. Het uit de boorputten opgehaalde water ging naar het laboratorium.

Industrieel afval

Uit de samenvatting: “Uit analyses van het grondwater blijkt dat aan de binnenzijde van de ringsloot 7 a 8 meter onder het maaiveld het grondwater verontreinigd is. Aan de buitenzijde van de ringsloot is geen duidelijke verontreiniging van het grondwater rond de stortplaats geconstateerd.”

In het grondwater uit de vijf putten binnen de ringsloot zien de onderzoekers sporen van vervuiling. Ze zien vooral ‘organische microverontreinigingen’. Dat is een ander woord voor een verzameling stoffen die meestal uit aardolie worden gemaakt.  

“De gehalten aan zware metalen in het verontreinigde ondiepe grondwater aan de stortzijde van de ringsloot zijn over het algemeen laag, waarschijnlijk als gevolg van sulfide precipitatie. Het ondiepe grondwater aan de binnenzijde van de sloot is ook bemonsterd voor de analyse op organische microverontreinigingen. De analyseresultaten geven aan dat sprake is van verontreiniging van het grondwater door afval van industriële herkomst. (…) Over het algemeen worden lage concentraties aan organische microverontreinigingen aangetroffen. Alleen het grondwater bij boring 5 op 7 meter diepte bleek 2 milligram per liter dimethylbenzeen te bevatten.”

Lijst met gemeten organische verontreinigingen binnen ringsloot, uit onderzoek van Rijksinstituut voor Drinkwatervoorziening, 1981

De tabel in het rapport somt een tamelijk indrukwekkende lijst stoffen op, in microgrammen per liter. Bij boorgat 155 springt de waarde 2000 eruit, dat staat voor 0,002 gram per liter (2 milligram) dimethylbenzeen. Voor de liefhebbers: dat is een andere benaming voor xyleen, een stof die in terpentine zit.

Oplosmiddelen

De vondst van xyleen past bij de aanwezigheid van meer aardolie-achtige stoffen in de lijst, zoals alkanen, die in brandstoffen zitten als benzine. Het zijn vloeistoffen die bedrijven gebruiken om andere zaken zoals inkt, verf en harsen in op te lossen, of om chemische reacties in te doen. Oplosmiddelen werden ook gebruikt om machines, leidingen en vaten mee te reinigen. En dan houd je afval over, dat vroeger werd gestort.

Wat leert zo’n gedateerd onderzoek?

Vooral dat de aanvankelijke geruchten over chemisch bedrijfsafval meer waren dan geruchten. Er zijn afvalresten en oplosmiddelen op de Bult te vinden, die niet afkomstig zijn uit de zinken afvalemmers van de Leienaren rond 1970. Er werd vanaf de opening dus niet alleen huishoudelijk afval gestort, dat toen voor driekwart uit gft- en papier bestond.

Bedrijfsafval

Zeven jaar na publicatie van dit rapport gaf de gemeente Leiden toe, dat onder meer firma Fasson (Nederlands filiaal van het huidige Avery Dennison) in 1967 toestemming had gekregen om bedrukt afvalpapier en oplosmiddelen naar Roomburg te brengen. En er waren meer bronnen van dit type bedrijfsafval, bleek uit getuigenissen van vrachtwagenchauffeurs die de Bult hadden bezocht in opdracht van een reeks andere bedrijven.

Toch kun je met die getuigenissen en dit rapport in de hand bijzonder weinig zeggen over de ernst en omvang van de vervuiling.

Representatief beeld

Wat je precies meet hangt namelijk helemaal af van waar en hoe diep je je peilbuis prikt. Afvalstoffen zitten niet netjes verspreid in een vuilstort. Je kunt de meest vervuilde plekken door toeval missen, of juist treffen. Het is kortom moeilijk om een representatief beeld te krijgen van de samenstelling en de totale hoeveelheid vervuiling. Ten tweede zeggen concentraties in water niet alles, want veel van de gevonden organische oplosmiddelen zijn slecht oplosbaar; ze gaan niet heel makkelijk mee met de stroming van grond- en regenwater.

Tot slot zijn deze meetgegevens bijna veertig jaar oud, en in die tijd kan er wat zijn veranderd. Zo is uit onderzoek op andere plaatsen bekend dat bijvoorbeeld xyleen geleidelijk wordt afgebroken door bacteriën, tot er vrijwel niets meer van over is. Hoe dat bij de Bult zit weten we niet, maar de getallen en tabellen zouden er vandaag de dag hoogstwaarschijnlijk anders uitzien.    

Geologic rapport

Ondanks die beperkingen is het toch interessante materie, omdat het leert waar toentertijd discussies over werden gevoerd, die tot de dag van vandaag voortleven. Zo verscheen er tien jaar later, in 1991, een rapport van Geologic, dat volgens de Leidse Courant erop zou wijzen dat de Bult ‘lekte’. Het grondwater is ‘aangetast’, schrijft de krant.

Ik ben benieuwd wat er precies in dat onderzoek is gemeten. Ik heb het rapport nog niet kunnen achterhalen, maar als iemand de titel weet, of een exemplaar in bezit heeft, dan zijn tips van harte welkom. Dat geldt ook voor opmerkingen of vragen over opvallende zaken die ik misschien over het hoofd zie.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *